Doezastraat 1b info@sijthoff-leiden.nl

Laden Evenementen

« All Events

  • Dit event is voorbij.

Lezing, Pluraliteit van levenskunsten

7 december | 20:00 - 22:00

Nelleke Canters, onderzoeker en auteur op het gebied van filosofie, laat het verband zien tussen de historie van de (Spaanse ) mystiek en de pluraliteit van hedendaagse levenskunstvormen. Welke overeenkomsten en verschillen?

In interessante tijden leven: vloek of zegen?
Hoe dan ook, we kunnen zeggen dat de hedendaagse mens zich te midden van interessante tijden bevindt. Sommigen genieten ervan, anderen vinden het moeilijk en complex. Moeilijk, omdat we leven in een tijd van cultureel pluralisme, ontkerkelijking en secularisatie. Het traditionele waardensysteem wordt losser waardoor mensen minder houvast hebben. De grote verhalen waarbij de mens eerst werd ingebed in een kosmische of religieuze orde en daarna pas, als een afgeleide daarvan, werd ingevoegd in de vraag hoe te leven, zijn dus voorbij. Niet eerder was de mens zo innerlijk verdeeld als nu door vooral het verdwijnen van bestaande kaders. Hij is geheel teruggeworpen op zichzelf en probeert op allerlei manieren de door hem ervaren ‘innerlijke leegte’ op te vullen, door op zoek te gaan naar ‘geluk ballonnen’. Voortaan ‘kiest’ hij zelf voor de inrichting van zijn leven, hetgeen in de praktijk geen geringe opgave blijkt te zijn en vaak eindigt in wat men noemt een ‘onkritische levenshouding’.

Bekend is dat ook mystici spreken over leegte, lege ruimte, of ruime leegte van het nog niet ingevulde, over iets voorbij de ‘grens’. Wat bedoelen ze hier dan mee? En is de invulling die zij geven aan de ervaren ‘leegte’ overeenkomstig met die van de hedendaagse mens, die grenzen opzoekt om zin en betekenis aan zijn bestaan te geven?
Een korte terugblik in de geschiedenis van de mystiek toont aan dat met name Spanje zeer grote mystici zoals Theresia van Avila en Juan de la Cruz heeft voortgebracht. Johan Brouwer (hispanist) ziet in mystiek als zodanig zelfs een typische uiting van het Spaanse karakter en het gedicht van Juan de la Cruz over de ‘donkere nacht’, wordt als een van de beste gedichten beschouwd die de Spaanse literatuur heeft voortgebracht. De inhoud van dit gedicht verschaft ons een kijkje in de wereld van de mystiek. De la Cruz spreekt namelijk over een ervaring van geestelijke zuivering en definieert de nacht als de naaktheid en vrijheid van de ziel. Zijn mystieke ervaring is blijkbaar zo indringend dat ze voortaan zijn levenswijze zal bepalen. Maar wat ervaren mystici?
Dit vergt nader onderzoek naar de vraag: wat is mystiek? Wat wordt verstaan we onder een mystieke ervaring? En kan de mens deze ervaring methodisch bewerkstelligen of ‘overvalt’ ze hem?

Bij beantwoording van deze vragen is het interessant na te gaan hoe inzichten en leefwijzen van deze grote Spaanse mystici een voorbeeldfunctie kunnen vervullen bij de vormgeving van onze hedendaagse levenskunst of levenskunde? Onderzoekt leert namelijk dat mystici, evenals filosofen uit de Oudheid en middeleeuwen van zowel de Westerse als de Oosterse filosofie daadwerkelijk tot voorbeeld kunnen zijn omdat zij inzichten presenteren die overeen stemmen met blijvende, fundamentele houdingen, die noodzakelijk zijn voor ieder mens die inzicht in zichzelf en het leven wenst. (Een voortzetting van deze denkers en mystici treffen we aan bij moderne filosofen als o.a. Simone Weil en M. Foucault).

Is de mens dan op zoek naar een ‘andere’ invulling van zijn leven nu bestaande kaders grotendeels zijn verdwenen. Ja, dat blijkt uit het feit dat levenskunst min of meer in de mode is. Men spreekt zelfs van een ‘dwang naar geluk’. Dat de mens deze zoektocht onderneemt is een reactie op de kloof die bestaat tussen de verlangens van de mens enerzijds en de beperkingen van de buitenwereld anderzijds. Om deze kloof te overbruggen, ontwikkelt de mens methoden om belemmeringen te overwinnen en vorm te geven aan zijn innerlijke kracht, zodat hij zijn volledig potentieel beter kan aanwenden. Echter, dit eindigt vaak in een ‘onkritische levenskunst’. De reden hiervan: de postmoderne mens gaat zijn gevoel van onbehagen, inhoudsloosheid, betekenisloosheid en verveling uit de weg door actief op zoek te gaan naar bezigheden die hem bepaalde ervaringen van ‘geluk’, ‘roes’, en ‘zelfervaring’ kunnen bezorgen. Deze vindt hij in de zogeheten ‘beleveniscultuur’, waarin de kick en het spektakel centraal staan.

Welke levenskunst past bij de mens van het heden?
Dat zal een levenskunst zijn die mogelijk bestaat uit een individuele combinatie van elementen uit alle levenskunsten ( zowel westerse en oosterse). Op basis van zelfkennis, hoeft men zich niet meer vast te leggen op één specifieke richting, maar men kan verschillende richtingen combineren, met als doel het eigen potentieel beter aan te spreken. Uiteenlopende vormen van levenskunst kunnen zodoende de bouwstenen worden van die ene menselijke ontwikkeling. Niet één culturele levensbeschouwing heeft de wijsheid in pacht!

Bekend is dat de mystiek als levenskunst de mens toe rustte om goed voor de eigen ziel te zorgen, door aandacht te besteden aan zelfkennis, oefening, training, door het leren van een juiste omgang met de ‘leegte’. Belangrijk is het inzicht dat er frappante analogieën bestaan tussen antieke en middeleeuwse filosofisch-mystieke houdingen en de oosterse, analogieën die niet door historische invloeden verklaard kunnen worden. Op basis hiervan concludeert P. Hadot dan ook dat ‘de mens blijkbaar naar rust van de ziel verlangt die, diep in ons innerlijk, voorafgaat aan de bevestiging van onze individualiteit tegenover de wereld en de medemens, die voorafgaat aan egoïsme en egocentrisme, die ons scheidt van het universum en die ons meesleurt in de onrustige jacht naar vermaak en de eeuwige angst om zorgen en verdriet, een ‘universeel stoïcisme’.

Drs. P.M.G. ( Nelleke) Canters studeerde filosofie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en was ruim vijfentwintig jaar senior lecturer aan de Fontys University of Applied Sciences te Eindhoven.
Momenteel docent filosofie aan de Seniorenacademie (HOVO). Directeur van het Centrum voor Filosofie en Kunst te Budel. Publiceert regelmatig op het gebied van filosofie, ethiek en levenskunst.

Entree: € 7,50 – CJP en studenten € 5

Reserveren?

 

Gegevens

Datum:
7 december
Tijd:
20:00 - 22:00
Evenement Categorie:

Locatie

Sijthoff Cultuur
Doezastraat 1b
Leiden, 2311 GZ Nederland

Organisator

Sijthoff Cultuur